AMD

Co to jest AMD?

Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem (age-related macular degeneration – AMD) to choroba oka bezpośrednio dotycząca centralnej części siatkówki – plamki. Plamka pełni bardzo ważną rolę w procesie widzenia, ponieważ odpowiada za ostrość wzroku i związane z tym funkcje, np. zdolność czytania.

AMD występuje w obu oczach, ale stopień zaawansowania zmian jest zazwyczaj różny. Występuje w dwóch postaciach: suchej, która jest częstsza, ma łagodniejszy i powolny przebieg i zwykle w mniejszym stopniu upośledza widzenie, oraz wysiękowej – rzadszej, ale charakteryzującej się szybszym postępem.

Przyczyny tej choroby nie zostały do końca poznane. Wiadomo o skłonności do jej dziedziczenia (poznano już geny, które mają związek z AMD), toteż może występować u niektórych członków tej samej rodziny. Duże znaczenie ma również wpływ środowiska (tzw. czynniki środowiskowe), np. palenie papierosów (jedyny udowodniony czynnik mający wpływ na wystąpienie choroby – palacze chorują 6-krotnie częściej niż osoby niepalące).

Do innych czynników mających wpływ na częstość występowania AMD należą:

• zaawansowany wiek,
• choroby układowe (nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, otyłość),
• kolor tęczówki (osoby o jasnych, niebieskich tęczówkach chorują częściej),
• rasa (u osoby rasy białej AMD występuje częściej),
• płeć (kobiety chorują nieco częściej niż mężczyźni).

Sucha postać AMD dotyczy 85–90% wszystkich pacjentów ze zmianami zwyrodnieniowymi w plamce. Postać wysiękowa jest rzadsza i występuje u 10–15% wszystkich pacjentów z AMD.

Jakie są objawy?

Na początku choroba może dawać niecharakterystyczne objawy, np. gorsze widzenie nocą. Najczęściej pogorszeniu ulega widzenie z bliskich odległości, co pacjenci zauważają zwłaszcza przy czytaniu lub pisaniu. W miarę jak choroba postępuje, objawy stają się coraz bardziej typowe. Może to być na przykład falowanie bądź krzywienie obrazu (tzw. metamorfopsje [ryc. 1], np. słup telegraficzny nie jest prosty, ale ma postać wygiętej linii; zobacz: „Test Amslera”), czasami pacjenci zgłaszają pojawienie się w centrum pola widzenia nieruchomej szarej lub czarnej plamy, mniej lub bardziej przezroczystej . Natomiast rzadko występuje objaw tzw. mikropsji lub makropsji, czyli widzenie nienaturalnie pomniejszonych lub powiększonych przedmiotów.

Wraz z postępem choroby znaczne pogorszenie widzenia może utrudnić wykonywanie codziennych czynności, uniemożliwić czytanie i pisanie, rozpoznawanie twarzy, banknotów, czy prowadzenie samochodu. Dosyć typowa jest zmienność widzenia – w niektóre dni pacjenci widzą lepiej.

Jakie są sposoby leczenia?

W zwyrodnieniu plamki związanej z wiekiem nie ma leczenia przyczynowego. Wszystkie dostępne metody polegają na łagodzeniu objawów, zapobieganiu postępowi choroby i utrzymaniu takiej ostrości wzroku, jaką stwierdzono w momencie rozpoczęcia leczenia. W niektórych przypadkach jednak ostrość wzroku może ulec poprawie.

Postać sucha zwyrodnienia plamki związanej z wiekiem

Jak dotąd nie ma skutecznej metody leczenia suchej postaci zwyrodnienia plamki związanej z wiekiem. Badania naukowe wykazały, że suplementy diety zawierające antyoksydanty (substancje hamujące wolne rodniki, np. luteina, zeaksantyna, witamina C i E) i cynk mogą u niektórych pacjentów opóźnić postęp choroby.

Postać wysiękowa zwyrodnienia plamki związanej z wiekiem

Obecnie znanych jest kilka metod leczenia zwyrodnienia plamki związanej z wiekiem typu wysiękowego, żadna z nich jednak nie leczy przyczyn choroby, a jedynie jej objawy. Obecnie stosowane metody to terapia fotodynamiczna i iniekcje (zastrzyki) doszklistkowe z preparatami anty-VEGF (VEGF – czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego).

1. Terapia fotodynamiczna (PDT) – od lat 90. ubiegłego wieku to metoda stosowana tylko w niektórych przypadkach. Polega ona na dożylnym podaniu substancji światłoczułej i wykonaniu laseroterapii zmiany chorobowej znajdującej się w plamce. Metoda ta wymaga specjalnego przygotowania i ochrony przed światłem słonecznym przez 2 doby, o czym pacjent jest szczegółowo informowany przed wykonaniem zabiegu.

2. Iniekcje do gałki ocznej – obecnie stosowane są następujące preparaty: aflibercept, ranibizumab i bewacyzumab (bewacyzumab nie jest zarejestrowany do leczenia chorób okulistycznych, jest jednak stosowany w wielu krajach, wykazuje podobne działanie jak zarejestrowane preparaty). Zastrzyki podawane są w znieczuleniu miejscowym i nie wymagają pozostania w szpitalu. Preparaty te mają zahamować rozwój neowaskularyzacji podsiatkówkowej (tworzenia się nieprawidłowych naczyń krwionośnych) i zatrzymać postęp choroby. Leczenie za pomocą zastrzyków w wielu przypadkach pozwala utrzymać wyjściową lub uzyskać lepszą ostrość wzroku. Zwykle stosuje się 3 iniekcje w kilkutygodniowych odstępach (tzw. dawka wysycająca). Kwalifikacja do każdego zastrzyku wymaga jednak indywidualnego podejścia do każdego pacjenta, a w niektórych przypadkach możliwy jest inny schemat leczenia.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie?

Całkowite wyleczenie nie jest możliwe, ponieważ przyczyna choroby nie jest znana. Sam fakt zachorowania nie oznacza jednak, że dojdzie do zmian, które wyłączą pacjenta z aktywności życiowej. Rokowanie zależy od zaawansowania zmian w chwili podjęcia leczenia (tzw. zmiany stare, bliznowate nie rokują poprawy widzenia). Należy pamiętać, że w przebiegu zwyrodnienia plamki związanego z wiekiem nawet w bardzo zaawansowanych zmianach, przy bardzo małej ostrości wzroku nie dochodzi do całkowitej ślepoty.

Najnowsze metody leczenia pozwalają spowolnić i zatrzymać pogorszenie wzroku, a u niektórych chorych nawet poprawić jakość widzenia.